#

Reproduktivno zdravlje

REPRODUKTIVNI ORGANI ŽENE

Ženski polni organi omogućavaju ženi da učestvuje u procesu začeća, prilagodjeni su razvijanju ploda, činu porodjaja i ishrani ploda nakon porodjaja (dojke). Ujedno pojedini organi aktivno učestvuju u razvijanju seksualne želje i aktivnosti žene (klitoris ili dražica i vagina ili usmina).

1.MATERICA, RODNICA ILI (Uterus lat) je šupalj mišićni organ oblika obrnute kruške koji ima tri sloja. Unutrašnji sluzokožni deo zove se endometrijum, debljina mu se menja tokom menstrualnog ciklusa i on se prilikom svake menstruacije odljubljuje i ponovo stvara. Srednji sloj zove se miometrijum a spoljašnji perimetrijum. Osnovna uloga materice je prihvatanje oplodjene jajne ćelije i razvitak ploda.

2.JAJOVOD (Tuba uterina-lal.) je kanal oblika lovačkog roga čiji uži kraj ulazi u matericu a širi lepezasti kraj se nadvija nad jajnikom kako bi prihvatio oslobodjenu jajnu ćeliju. U jajovodu se upravo i odigrava proces spajanja spermatozoida odnosno muške polne ćelije i jajne ćelije žene.

3.VAGINA ILI USMINA je šuplji cevasti organ koji spaja matericu sa spoljašnjim polnim organima. Dužine je 8-12 cm i veoma je elastična pa prema tome i promenljivog prečnika. Njena uloga je da primi penis prilikom snošaja, kao i da služi kao deo porodjajnog kanala majke. Na ulasku u vaginu se kod devojaka koje nisu stupale u intimne odnose (virgo intacta-device) nalazi tanka elastična membrana koja se zove himen i koja puca prilikom prvog odnosa, zbog čega je relativno uobičajeno da devojka posle prvog seksualnog odnosa malo krvari. Postoje i devojke sa izuzetno elastičnim himenom koji se ne mora raskinuti prilikom odnosa. Himen takođe može pući i ukoliko devojka pre seksualnih odnosa koristi tampon prilikom menstrualnog krvarenja.

4.JAJNIK (Ovarium /at.) je parni organ žene u kome se od rodjenja nalaze ženske polne ćelije ili ovociti. O sazrevanju jajne ćelije biće govora više u narednom delu koji se odnosi na menstrualni ciklus.

POLNO SAZREVANJE ŽENE
U polnom sazrevanju žene razlikujemo nekoliko razdoblja, a samo o nekima ćemo nešto detaljnije govoriti:

1.NOVOROĐENAČKA DOB Recimo samo da se u oko 5% novorođenčadi pod dejstvom izlučivanja hormona majke, koje je dete dobilo u toku trudnoće obično oko 5 dana može dogoditi oskudno krvarenje iz genitalija, nabreknuće dojki sa beličastim iscedkom. U našem narodu se kaže da se dete čisti. To je potpuno fiziološki, normalan dogadjaj kod neke ali ne i sve novorođene ženske dece.

2.RANO DETINJSTVO.To je stanje potpunog mirovanja polnih organa devojčice, jer još ne dolazi do nikakvog lučenja sopstvenih hormona.

3.PUBERTET ILI ADOLESCENCIJA. Suštinski iako neki pubertetom smatraju pojavu prvih spoljašnjih znakova puberteta, dlakavosti i rast dojki pre menarhe a adolescenciju periodom posle menarhe, radi se o jednom periodu života u kome dolazi do lučenja sopstvenih polnih hormona i razvitka ne samo polnih organa nego i spoljašnjih znakova puberteta odnosno sekundarnih polnih karakteristika. Ne postoji neko određeno doba «kad je normalno da devojčica dobije menarhu», jer to zavisi od mnogobrojnih genetskih činilaca, socio-ekonomskih uslova života, ishrane, rase, klime i sl. Tako se ne smatra patološkim ako neka devojčica dobije menstruaciju oko 9 ili 10-te godine života. Pubertet se sada javlja u proseku 3 -4 godine ranije nego u 19 veku, a prema nekim statistikama ta granica se pomera posebno u gradskim sredinama iz decenije u deceniju.

4.Termin pubertet ili adolescencija mora se razlikovati OD POTPUNE POLNE ZRELOSTI KOJA SE NAZIVA NUBILITET. Potrebno je obično 4-5 godina od menarhe da svi unutrašnji i spoljašnji polni organi dostignu funkcionalnu i anatomsku zrelost, koju možemo smatrati zaista reproduktivno i seksualno zrelom ženskom osobom.

5.GENERATIVNA REPRODUKTIVNA DOB ŽENE traje oko 35 godina, odnosno od 13- 15 godine do 45-50 godine, kada se redovno ponavljaju menstrualni ciklusi.

6.KLIMAKTERIJUM, KLIMAKS je prelazno doba do prestanka mesntruacije kada postepeno prestaje prvo reproduktivna a potom i endokrina funkcija jajnika.

7.MENOPAUZE koja doslovce znači prestanak menstrualnog krvarenja. Njoj prethodi premenopauza koja traje 5-10 godina i kada su krvarenja neredovna.

8.POSTMENOPAUZA, potrebno je da žena nema menstruaciju najmanje godinu dana u kontinuitetu da bi rekli da je u menopauzi. Kasna menopauza naziva se i SENIJUM.

NEKI TERMINI VEZANI ZA NEPRAVILNOSTI CIKLUSA, NEOBIČAN RITAM KRVARENJA ILI POREMEĆAJ PUBERTETA
Nenormalan tip krvarenja-nepravilna krvarenja kod održanog ciklusa jajnika:

1.intermenstrualno krvarenje ( u doba ovulacije)

2.premenstrualno krvarenje (lOtak dana pre menstruacije)

3.postmenstrualno krvarenje (nadovezuje se na menstruaciju)

4.menoragija (menstruacija koja traje duže od 7 dana)

5.hipermenoreja (preobilna menstruacija)

6.hipomenoreja ( oskudna menstruacija)


REPRODUKTIVNI ORGANI MUŠKARCA

Muški polni organi takodje se dele na unutrašnje i spoljašnje, prilagodjeni su funkciji začeća i uspešnom obavljanju seksualne aktivnosti. Na slici 5. prikazani su unutrašnji a na Slici 6. spoljašnji polni organi muškarca. Mi ćemo spomenuti funkcije samo najvažnijih polnih organa muškarca:

1.PENIS je organ koji kod muškarca direktno učestvuje u seksualnom činu ulazeći u vaginu. On je organ koji zahvaljujući prisustvu cilindričnih i šupljikavih tela u svojoj debljini , odnosno sastavu, pod dejstvom odredjenih stimulansa može značajno povećati svoje dimenzije kada se nalazi u stanju ukrućenosti odnosno erekcije. Celom dužinom penisa prolazi i mokraćna cev (ureter) tako da se kod muškaraca kroz isti kanal izlučuje mokraća i semena tečnost.

2.TESTIS I PASEMENIK . Testis je obavijen jednom čvrstom beličastom opnom, unutar koje se nalazi mnoštvo semenih cevčica u kojima se stvaraju spermatozoidi. U njima se suštinski nalazi tzv germinativni epitel koji stalno produkuje spermatozoide. Semene cevčice se spajaju i obrazuju izvodne kanaliće koji se ulivaju u pasemenik (epididimis).

3.PROSTATA - Kestenjača kako se naziva u narodu je žlezda koja se nalazi ispod mokraćne bešike, kroz nju prolazi deo uretre a kroz zadnji deo ejakulatorni kanali koji vode ka njoj. Prostata se sastoji iz žlezdanog tkiva koje formira ostatak semene tečnosti odnosno sperme i čiji je osnovni zadatak održavanje spermatozoida u njivoom optimalnom stanju.

POLNO SAZREVANJE MUŠKARACA
Polno sazrevanje muškaraca ako se odnosi na pojavu sekundarnih seksualnih, odnosno polnih osobina (maljavost) počinje otprilike kada i kod devojčica. Prave reproduktivne funkcije muškaraca: spermatogeneza, izvodjenje muškog polnog akta i regulacija seksualnih funkcija pojedinim hormonima počinje negde oko 13 godine života pod dejstvom hormona hipofize.
Spermatogeneza obuhvata sazrevanje muških polnih ćelija iz tzv zametnog epitela spermatogonija u primarne spermatocite ,sekundarne i potom spermatozoide.
Sperma ili semena tečnost, koja se izbacuje prilikom ejakulacije sastoji se iz tečnosti koja dolazi iz testisa, odnosno semenih mehurića, prostate i pridodatih žlezda. Oko 60% volumena čini tečnost iz testisa semenih kanalića odnosno pasemenika. Prostatična tečnost daje spermi mlečni izzgled a tečnost iz semenih kanalića viskoznu konzistenciju. U sastavu prostate nalazi se jedan poseban enzim koji razlaže gustu sluz iz semenih kanalića. Tako da u početku izličivanja spermatozoidi su skoro potpuno nepokretni, da bi kasnije postali veoma pokretni. Zivot spermatozoida van testisa je 1-3 dana.

Plodnost muškaraca:

1.dejstvo temperature: povišena temperatura tela ili spoljašnje sredine uništava i oštećuje spermatozoide (zbog toga nije dobro ako se testis za vreme ranog detinjstva ne spusti u mošnice, jer je u trbuhu temperatura mnogo viša. A iz istog razloga ne preporučuje se nošenje uzanog i tesnog veša)

2.Plodnost muškaraca zavisna je i od pokretljivosti spermatozoida. Prilikom jednog koitusa izbaci se oko 3,5ml sperme. U svakom mililitru nalazi se prosečno 120 miliona spermatozoida (35- 200 miliona). Manji broj spermatozoida nego što je normalno naziva se oligospermija a njihov potpun nedostatak azospermija. Ukoliko je broj manji od 20 miliona muškarac je obično neplodan, iako i jedan jedini spermatozid jeste dovoljan za oplodjene jajne ćelije. Slabija pokretljivost spermatozoida aziva se astenospermija.

3.I druge abnormalnosti izgleda spermatozoida iako im je broj sasvim normalan mogu uticati na plodnost muškaraca. Često se nalaze po dve glave , dva repa, kraći repovi i druge neobičnosti u izgledu, kada govorimo o teratospermiji.

4.U delu citoplazme spermatozoida koji se nalazi bliže glavi nalaze se dva enzima hijaluronidaza i proteinaza koji imaju ulogu u probijanju tankih opni oko jajne ćelije. Kada je broj spermatozoida mali bar delimičan razlog može biti u nedostatku ili nedovoljnoj funkciji ova dva enzima.



Stadijumi u polnom aktu muškarca:

1.Erekcija- prva je posledica pshičkog ili fizičkog nadraživanja muškarca, a uzrokuju ga nervni imuplsi iz ledjnog dela kičme. Ovi impulsi proširuju arterije penisa i istovremeno stežu vene te se kavernozna tela penisa ispune i ostanu ukrućena.

2.Podmazivanje u toku polnog akta rezultat je izlučivanja pridodatih žlezda muškim polnim organima

3.Ejakulacija je vrhunac polnog akta muškarca, koji se odlikuje izbacivanjem sperme iz uretre odnosno mokraćovoda.

TESTOSTERON I MUŠKI POLNI HORMONI
Testosteron je hormon koji se stvara u intersticijalnim Lajdigovim ćelijama testisa, koje se nalaze izmedju semenih kanalića. Androgenima se nazivaju svi muški polni hormon koji se ne moraju stvarati samo u testisu. To se pre svega odnosno na bar 5-6 andreogenih hormona koje stvara nadbubrežna žlezda.
Testosteron se počinje stvarati već u sedmoj nedelji života fetusa, koji i omogućava da se plod oformi sa muškim polnim karakteristikama. Potom, testosteron utiče na spuštanje testisa tokom poslednja dva meseca graviditeta u skrotume.
Testosteron utiče na stvaranje dlaka po pubisu, prema gore na linei albi( središnja linija trbuha), po licu, grudima, redje po ledjima. Ovaj hormon takodje utiče na udebljanje glasnica te se dečacima menja glas, imaju dublji glas, utiče na pojačano lučnje lojnih žlezda i nekada stvaranja akni, a takodje utiče na povećanje kostiju i mišićne mase.
Testosteron se kao i drugi polni hormoni muškaraca nalaze pod kontrolom hormona hipofize (FSH- Folikulostimulirajući hormon i LH- Luteinizirajući hormon). Ovi se hormoni nalaze pod direktnim uticajem jednog dela mozga koji se naziva hipotalamus. Upravo zbog neaktivnosti hipotalamusa do doba puberteta, ne dolazi do aktivnosti muških polnih hormona.

Crvena linija - Moderator 8.novembar, 2013 11:38
 
Layout Version Headings Font Content Font